Xã Thạch Sơn, Phú Thọ: Từ 'Làng Ung Thư' Biến Chuyển Sang Cuộc Sống Bình Yên

Trong quá khứ, xã Thạch Sơn, huyện Lâm Thao, tỉnh Phú Thọ từng mang một biệt danh đầy ám ảnh: 'làng ung thư'. Tỷ lệ người mắc và tử vong vì căn bệnh quái ác này từng cao kỷ lục cả nước, gây nên nỗi sợ hãi và ám ảnh sâu sắc cho cộng đồng dân cư nơi đây. Tuy nhiên, câu chuyện về Thạch Sơn không chỉ dừng lại ở đó, mà còn là hành trình đầy nỗ lực và hy vọng về sự hồi sinh, biến đổi từng bước để xóa bỏ đi quá khứ đau thương.

Nguyên nhân dẫn đến tình trạng 'làng ung thư' ở Thạch Sơn

Thập kỷ 2000, sự phát triển ồ ạt của các hoạt động công nghiệp và tiểu thủ công nghiệp tại Thạch Sơn đã đặt môi trường vào tình trạng báo động. Theo thống kê vào giai đoạn 1991-2005, xã Thạch Sơn ghi nhận 106 ca tử vong do ung thư trên tổng số 304 người chết, chiếm tỷ lệ lên tới 34,86%. Đây là con số đáng báo động, thôi thúc các nhà khoa học và cơ quan chức năng vào cuộc tìm hiểu nguyên nhân.

Các cuộc khảo sát của Bộ Tài nguyên và Môi trường, Cục Bảo vệ Môi trường và Viện Công nghệ Môi trường đã chỉ ra những vấn đề nhức nhối:

• Ô nhiễm không khí nghiêm trọng: Bầu không khí tại Thạch Sơn bị đầu độc bởi các loại khí thải công nghiệp như sulfur oxide (SO2, SO3), chì (Pb), sulfur hydro (H2S), amoniac (NH3), acid hydro (HCl), hydro florua (HF), nitrite kim loại (NO2). Hàm lượng các chất này đều vượt tiêu chuẩn cho phép của Việt Nam. Nguồn phát thải chủ yếu đến từ Công ty Supe phốt phát và hóa chất Lâm Thao, Công ty cổ phần pin ăcqui Vĩnh Phú, cùng khí thải từ các lò gạch thủ công và mùi hôi từ nhà máy giấy Bãi Bằng đổ ra sông Hồng.
• Nguồn nước ô nhiễm nặng nề: Hầu hết các giếng nước ngầm tại Thạch Sơn không đảm bảo tiêu chuẩn chất lượng. Nước ngầm và các mẫu rau, cá cũng được phát hiện có hàm lượng kim loại nặng ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe. Các ao, hồ gần bãi thải của Công ty pin ăcqui Vĩnh Phú có hàm lượng kẽm (Zn) và cadmium (Cd) cao gấp bốn lần tiêu chuẩn cho phép trong đất nông nghiệp.

Bầu không khí dày đặc khói bụi và mùi khét từ các nhà máy, lò gạch, cùng với nguồn nước ô nhiễm nặng nề đã tạo nên một môi trường sống độc hại, gây ra nỗi sợ hãi thường trực cho người dân. Ông Trần Văn Nhân, một người dân địa phương, đã mô tả Thạch Sơn thời điểm đó như 'một vùng đất chết', nơi mà 'thở cũng thấy sợ, uống nước cũng thấy sợ'.

Nỗ lực hồi sinh và quá trình xóa bỏ 'làng ung thư'

Nhận thức rõ mức độ nguy hiểm và hậu quả lâu dài, chính quyền địa phương cùng người dân Thạch Sơn đã bắt tay vào công cuộc 'hồi sinh vùng đất chết'. Đây là một quá trình gian nan, đòi hỏi sự quyết tâm và đồng lòng cao độ.

Xóa bỏ lò gạch thủ công và các nguồn gây ô nhiễm

Thạch Sơn từng là 'thủ phủ' của các lò gạch thủ công với 84 lò lớn nhỏ. Việc xóa bỏ mô hình sản xuất này, vốn là sinh kế của hàng ngàn lao động, được ví như một 'cuộc cách mạng'. Tuy nhiên, chính quyền xã đã kiên quyết thực hiện chủ trương này:

• Năm 2009, địa phương cơ bản xóa bỏ lò gạch thủ công.
• Sau đó, 20 lò gạch kiểu đứng liên hoàn được tái đầu tư nhưng đến năm 2020 cũng hoàn toàn bị xóa bỏ.

Cùng với đó, các doanh nghiệp lớn trong khu vực như Công ty Cổ phần Supe phốt phát và Hóa chất Lâm Thao, Công ty Cổ phần Pin Ắc quy Vĩnh Phú đã đầu tư mạnh mẽ cho công tác xử lý, bảo vệ môi trường, từng bước giảm thiểu khí thải và chất thải độc hại.

Phục hồi và bảo vệ môi trường sống

Việc loại bỏ các nguồn gây ô nhiễm chính là bước đầu tiên và quan trọng nhất. Tiếp theo đó, các hoạt động phục hồi môi trường, cải thiện chất lượng không khí và nguồn nước được triển khai đồng bộ. Sự thay đổi rõ rệt nhất mà người dân cảm nhận được là bầu không khí trong lành hơn, nguồn nước sạch hơn và cảnh quan xanh mát trở lại.

Cuộc sống hiện tại và tương lai của Thạch Sơn

Giờ đây, khi nhắc đến Thạch Sơn, người ta không còn liên tưởng đến 'làng ung thư' nữa. Thay vào đó là một xã hội đang từng bước phát triển, môi trường sống trong lành và cuộc sống bình yên cho người dân. Những lò gạch thủ công 'một thời đỏ lửa' nay đã lùi vào dĩ vãng, nhường chỗ cho những khu vườn xanh mướt và cánh đồng trù phú.

Sự chuyển mình của Thạch Sơn là minh chứng sống động cho thấy, với quyết tâm, sự chung tay của cộng đồng và các giải pháp khoa học, con người hoàn toàn có thể khắc phục hậu quả của ô nhiễm môi trường, hồi sinh những vùng đất đã từng bị tổn thương nặng nề. Câu chuyện của làng ung thư ở Lâm Thao Phú Thọ nay đã khép lại, mở ra một chương mới đầy hy vọng về một tương lai bền vững.