Xét nghiệm Marker Ung thư: Hướng dẫn toàn diện 2026

Ung thư là một trong những căn bệnh nguy hiểm hàng đầu, gây ra tỷ lệ tử vong cao trên toàn cầu. Theo thống kê của GLOBOCAN, năm 2020, thế giới ghi nhận gần 19.3 triệu ca mắc mới và gần 10 triệu ca tử vong do ung thư. Tại Việt Nam, tình hình cũng đáng báo động với khoảng 182.563 ca mắc mới và 122.690 ca tử vong mỗi năm. Phát hiện sớm ung thư thông qua các phương pháp tầm soát hiệu quả là chìa khóa để nâng cao cơ hội điều trị thành công. Trong đó, xét nghiệm marker ung thư đóng vai trò ngày càng quan trọng trong việc sàng lọc, hỗ trợ chẩn đoán và theo dõi bệnh.

Ung thư và tầm quan trọng của việc phát hiện sớm

Ung thư là một nhóm bệnh đặc trưng bởi sự tăng sinh tế bào không kiểm soát, có khả năng xâm lấn các mô lân cận và di căn đến các bộ phận xa trong cơ thể. Theo WHO, các loại ung thư phổ biến nhất trên thế giới năm 2020 bao gồm ung thư vú, phổi, đại trực tràng, tuyến tiền liệt và dạ dày. Tại Việt Nam, các ung thư thường gặp ở nam giới là ung thư gan, phổi, dạ dày, đại trực tràng và tiền liệt tuyến. Ở nữ giới, ung thư vú, phổi, đại trực tràng, dạ dày và gan là những loại phổ biến nhất. Việc phát hiện ung thư ở giai đoạn sớm mang lại nhiều lợi ích vượt trội, giúp tăng tỷ lệ chữa khỏi đáng kể, giảm chi phí điều trị và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người bệnh.

Chất chỉ điểm ung thư (Marker Ung thư) là gì?

Chất chỉ điểm ung thư, hay còn gọi là marker ung thư, là những chất được sản sinh ra bởi các tế bào ung thư hoặc do các tế bào bình thường phản ứng lại sự hiện diện của khối u. Chúng thường là các protein, enzyme, hormone, kháng nguyên hoặc các sản phẩm chuyển hóa khác. Các marker này có thể được phát hiện trong máu, nước tiểu, dịch cơ thể hoặc mô của bệnh nhân. Sự hiện diện hoặc nồng độ tăng cao bất thường của các chất này có thể là dấu hiệu cảnh báo về sự phát triển của ung thư.

Phân loại các marker ung thư thường dùng bao gồm:

• Cyfra 21-1: Thường được sử dụng để theo dõi ung thư phổi không tế bào nhỏ.
• NSE (Neuron-Specific Enolase): Chỉ dấu cho ung thư phổi tế bào nhỏ.
• CA 72-4: Liên quan đến ung thư dạ dày, ung thư buồng trứng và ung thư đại trực tràng.
• AFP (Alpha-fetoprotein): Marker quan trọng cho ung thư gan và một số loại ung thư tinh hoàn.
• CEA (Carcinoembryonic Antigen): Thường tăng trong ung thư đại trực tràng, dạ dày, phổi, vú và tuyến tụy.
• PSA (Prostate-Specific Antigen): Marker chính trong chẩn đoán và theo dõi ung thư tuyến tiền liệt ở nam giới.
• CA 125: Marker chủ yếu cho ung thư buồng trứng.
• CA 15-3: Thường tăng trong ung thư vú, đặc biệt là khi bệnh đã di căn.
• CA 19-9: Marker hữu ích cho ung thư đường mật, tụy và dạ dày.
• TG (Thyroglobulin): Dùng để theo dõi ung thư tuyến giáp.
• B2M (Beta-2 Microglobulin): Liên quan đến u lympho và bệnh đa u tủy.
• β-hCG (Beta-human Chorionic Gonadotropin): Marker cho ung thư tinh hoàn và một số loại ung thư khác.
• SCC (Squamous Cell Carcinoma Antigen): Chỉ dấu cho ung thư tế bào vảy ở cổ tử cung, phổi, da.
• MCA (MAMMARY CARCINOMA ANTIGEN): Marker ung thư vú.

Khi nào chỉ số xét nghiệm marker ung thư có hiện tượng âm tính giả?

Mặc dù có vai trò quan trọng, xét nghiệm marker ung thư không phải lúc nào cũng cho kết quả chính xác tuyệt đối. Hiện tượng âm tính giả, tức là kết quả xét nghiệm âm tính dù bệnh nhân thực sự có ung thư, có thể xảy ra do nhiều nguyên nhân. Một trong những lý do phổ biến là marker ung thư chưa được sản sinh với số lượng đủ lớn để phát hiện, đặc biệt ở giai đoạn rất sớm của bệnh hoặc với một số loại ung thư đặc hiệu.

Bên cạnh đó, một số tình trạng lành tính cũng có thể làm tăng nhẹ nồng độ một số marker, dẫn đến kết quả dương tính giả. Ví dụ, CA 125 có thể tăng trong các bệnh viêm nhiễm phụ khoa, lạc nội mạc tử cung; AFP có thể tăng nhẹ trong viêm gan mạn tính. Do đó, việc diễn giải kết quả xét nghiệm marker ung thư cần được thực hiện bởi bác sĩ chuyên khoa, kết hợp với các triệu chứng lâm sàng, tiền sử bệnh và các phương pháp chẩn đoán hình ảnh khác để đưa ra đánh giá chính xác nhất. Đặc biệt, đối với xét nghiệm marker ung thư gan, việc theo dõi AFP định kỳ là rất quan trọng. Tương tự, xét nghiệm marker ung thư đại tràng với CEA, xét nghiệm marker ung thư dạ dày với CA 72-4 và xét nghiệm marker ung thư buồng trứng với CA 125 đều cần được xem xét trong bối cảnh tổng thể.

Việc tầm soát ung thư định kỳ bằng các xét nghiệm marker ung thư kết hợp với thăm khám sức khỏe tổng quát là biện pháp hiệu quả nhất để phát hiện bệnh sớm, nâng cao cơ hội điều trị và cải thiện tiên lượng. Hãy tham khảo ý kiến bác sĩ để xây dựng lịch trình tầm soát phù hợp với bạn.

Lợi ích của việc tầm soát ung thư định kỳ

Tầm soát ung thư định kỳ mang lại nhiều lợi ích thiết thực:

• Phát hiện sớm ung thư: Giúp phát hiện bệnh ở giai đoạn đầu, khi khối u còn nhỏ, chưa di căn, việc điều trị thường đơn giản và hiệu quả hơn.
• Tăng tỷ lệ chữa khỏi: Các loại ung thư được phát hiện sớm có tỷ lệ chữa khỏi cao hơn đáng kể so với ung thư ở giai đoạn muộn.
• Giảm chi phí điều trị: Điều trị ung thư ở giai đoạn sớm thường ít tốn kém hơn so với điều trị ở giai đoạn muộn, khi bệnh đã phức tạp và cần phác đồ điều trị chuyên sâu.
• Cải thiện chất lượng cuộc sống: Phát hiện và điều trị sớm giúp người bệnh duy trì sức khỏe tốt hơn, giảm thiểu các tác động tiêu cực của bệnh đến cuộc sống hàng ngày.
• Giảm thiểu nguy cơ tử vong: Tầm soát và phát hiện sớm giúp cứu sống nhiều người bệnh, giảm tỷ lệ tử vong do ung thư.