Ung thư dạ dày bệnh học: Nguyên nhân, phân loại và các yếu tố nguy cơ

Ung thư dạ dày, đặc biệt là ung thư biểu mô tuyến, là một trong những thách thức y tế toàn cầu, đứng thứ năm về mức độ phổ biến và gây ra những hệ lụy nghiêm trọng về sức khỏe.

Đại cương về ung thư dạ dày

Ung thư dạ dày là loại ung thư rất hay gặp, chiếm khoảng 10% trong tổng số các loại ung thư và khoảng 60-70% ung thư đường tiêu hóa. Trong đó, ung thư biểu mô là loại phổ biến và quan trọng nhất, các loại u khác hiếm gặp hơn.

Tỷ lệ mắc ung thư dạ dày có sự khác biệt đáng kể giữa các khu vực địa lý. Các quốc gia Đông Á như Mông Cổ, Nhật Bản, Trung Quốc có tỷ lệ mắc bệnh cực kỳ cao, trong khi Châu Phi có tỷ lệ thấp nhất. Tại Hoa Kỳ, tỷ lệ này đã giảm trong những thập kỷ gần đây nhưng vẫn là nguyên nhân gây tử vong đáng kể.

Phân loại mô bệnh học ung thư dạ dày

Ung thư dạ dày được phân loại dựa trên đặc điểm mô bệnh học, giúp định hướng chẩn đoán, tiên lượng và điều trị.

Ung thư biểu mô tuyến dạ dày

Đây là loại ung thư dạ dày phổ biến nhất, chiếm tới 95% các trường hợp ung thư ác tính của dạ dày. Ung thư biểu mô tuyến phát sinh từ các tế bào tuyến niêm mạc dạ dày. Theo phân loại Lauren, ung thư biểu mô tuyến dạ dày được chia thành hai loại chính:

• Ung thư biểu mô tuyến dạng ruột (Intestinal type): Thường gặp ở những vùng có tỷ lệ mắc ung thư dạ dày cao, liên quan đến các yếu tố môi trường và nhiễm Helicobacter pylori, đặc biệt khi có chuyển sản ruột. Loại này có xu hướng phát triển chậm hơn và có thể dự đoán tiên lượng tốt hơn.
• Ung thư biểu mô tuyến dạng lan tỏa (Diffuse type): Thường gặp ở những vùng có tỷ lệ mắc thấp hơn, ít liên quan đến chuyển sản ruột và có thể gặp ở người trẻ tuổi. Loại này có xu hướng xâm lấn mạnh mẽ và tiên lượng xấu hơn.

Các loại ung thư dạ dày khác

Ngoài ung thư biểu mô tuyến, còn có các loại ung thư dạ dày hiếm gặp hơn như:

• Ung thư biểu mô dạng nhẫn (Signet ring cell carcinoma): Một dạng của ung thư biểu mô tuyến lan tỏa, đặc trưng bởi các tế bào chứa chất nhầy chiếm ưu thế.
• Ung thư biểu mô tế bào vảy (Squamous cell carcinoma): Rất hiếm gặp ở dạ dày.
• Ung thư biểu mô tế bào nhỏ (Small cell carcinoma): Một loại ung thư thần kinh nội tiết, hiếm gặp và có tiên lượng xấu.
• Khối u mô đệm đường tiêu hóa (Gastrointestinal stromal tumor - GIST): Phát sinh từ các tế bào kẽ Cajal trong thành dạ dày.
• Ung thư biểu mô tuyến-nội tiết (Adenoid cystic carcinoma).
• Ung thư biểu mô không biệt hóa (Undifferentiated carcinoma).

Căn nguyên và các yếu tố nguy cơ của ung thư dạ dày

Nhiều yếu tố đóng vai trò trong sự hình thành ung thư dạ dày, bao gồm yếu tố môi trường, lối sống, di truyền và tình trạng sức khỏe.

Nhiễm Helicobacter pylori (Hp)

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã xếp Helicobacter pylori vào nhóm 1 các tác nhân gây ung thư dạ dày ở người. Nhiễm Hp mạn tính là yếu tố nguy cơ hàng đầu, đặc biệt khi đi kèm với viêm teo niêm mạc dạ dày và chuyển sản ruột.

Chế độ ăn uống và yếu tố môi trường

Chế độ ăn nhiều muối, thực phẩm chế biến sẵn (như thịt đã qua chế biến), thực phẩm lên men, hút thuốc lá và ô nhiễm nguồn nước bởi nitrat/nitrite có thể làm tăng nguy cơ ung thư dạ dày. Ngược lại, việc tiêu thụ nhiều rau quả tươi có vai trò bảo vệ.

Viêm dạ dày mạn tính và polyp dạ dày

Viêm niêm mạc dạ dày teo đét, loét dạ dày mạn tính kéo dài, đặc biệt ở bờ cong nhỏ, là những tình trạng tiền ung thư có thể dẫn đến ung thư hóa. Polyp dạ dày, nhất là polyp u tuyến, có khả năng trở thành ung thư cao hơn, đặc biệt nếu có kích thước lớn (> 2cm) hoặc cấu trúc nhung mao.

Yếu tố di truyền

Các yếu tố di truyền cũng đóng vai trò quan trọng. Đột biến gen CDH1 gây ung thư dạ dày lan tỏa di truyền với tính trạng trội trên nhiễm sắc thể thường. Những người mang đột biến này có nguy cơ mắc ung thư dạ dày rất cao, thường ở độ tuổi sớm (trung bình 38 tuổi) và có nguy cơ ung thư vú tiểu thùy ở nữ giới.

Các yếu tố khác

• Tuổi tác: Tỷ lệ mắc bệnh tăng theo tuổi, thường gặp ở những người trên 50 tuổi.
• Giới tính: Nam giới có nguy cơ mắc bệnh cao hơn nữ giới (tỷ lệ khoảng 1.5-2:1).
• Nhóm máu: Người nhóm máu A có nguy cơ cao hơn các nhóm máu khác.
• Tiền sử gia đình: Có người thân gần gũi mắc ung thư dạ dày làm tăng nguy cơ.
• Sau phẫu thuật cắt dạ dày: Phần dạ dày còn lại có nguy cơ phát triển ung thư.

Mô bệnh học ung thư dạ dày và phân loại đại thể

Mọi vị trí của dạ dày đều có thể phát sinh ung thư, nhưng hay gặp nhất là vùng hang môn vị, sau đó đến bờ cong nhỏ.

Đại thể

Khối ung thư thường lớn, xâm nhập sâu vào lớp cơ, thanh mạc và có thể di căn sang các tạng lân cận. Phân loại đại thể đôi khi gặp khó khăn do các tổn thương sùi, loét, xâm nhập thường xen kẽ nhau. Tùy thuộc vào tổn thương nào chiếm ưu thế mà có cách mô tả phù hợp.

Lời kêu gọi hành động

Hiểu rõ về ung thư dạ dày bệnh học, các yếu tố nguy cơ và phân loại mô bệnh học là chìa khóa để nâng cao nhận thức và thực hiện các biện pháp phòng ngừa hiệu quả. Nếu bạn có bất kỳ lo ngại nào về sức khỏe tiêu hóa hoặc có các yếu tố nguy cơ cao, hãy tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa để được tư vấn và tầm soát sớm.