Tìm hiểu về Ung thư gan: Nguyên nhân, triệu chứng và chẩn đoán

Ung thư gan là một trong những thách thức y tế nghiêm trọng với tỷ lệ mắc và tử vong cao, đặc biệt tại Việt Nam. Đáng báo động hơn, căn bệnh này đang có xu hướng trẻ hóa, đặt ra nguy cơ lớn cho sức khỏe cộng đồng nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời. Gan, một cơ quan thiết yếu, đảm nhiệm hàng loạt chức năng quan trọng như thải độc, tiêu hóa chất béo, hấp thụ vitamin và lưu trữ năng lượng. Việc hiểu rõ về ung thư gan là bước đầu tiên để chủ động phòng ngừa và bảo vệ bản thân.

Ung thư gan là gì và các loại ung thư gan nguyên phát

Ung thư gan được định nghĩa là sự phát triển không kiểm soát của các tế bào ác tính trong nhu mô gan. Tại Việt Nam, ung thư gan giữ vị trí hàng đầu về cả số ca mắc mới và tỷ lệ tử vong theo thống kê của Globocan 2018. Bệnh lý này được chia thành hai dạng chính:

• Ung thư gan nguyên phát: Khối u hình thành trực tiếp từ các tế bào của gan.
• Ung thư gan thứ phát (di căn): Tế bào ung thư từ các bộ phận khác di căn đến gan, ví dụ như ung thư phổi, đại tràng, vú...

Bài viết này sẽ tập trung phân tích sâu về ung thư gan nguyên phát. Các khối u gan nguyên phát có thể xuất phát từ nhiều loại tế bào khác nhau trong gan:

Các loại ung thư gan nguyên phát phổ biến

• Ung thư biểu mô tế bào gan (Hepatocellular Carcinoma – HCC): Chiếm khoảng 75% các trường hợp ung thư gan nguyên phát. Nguyên nhân chính thường là do nhiễm virus viêm gan B hoặc C mạn tính, hoặc xơ gan do rượu.
• Ung thư đường mật (Cholangiocarcinoma): Phát sinh từ các tế bào lót bên trong đường mật, có thể xảy ra trong hoặc ngoài gan. Loại này chiếm khoảng 10-20% các ca ung thư gan.
• U mạch máu gan ác tính: Là một dạng ung thư hiếm gặp, bắt nguồn từ các mạch máu trong gan và có xu hướng tiến triển rất nhanh.
• U nguyên bào gan (Hepatoblastoma): Cực kỳ hiếm gặp, chủ yếu ảnh hưởng đến trẻ em dưới 3 tuổi. Nếu được phát hiện sớm và điều trị kịp thời bằng phẫu thuật, hóa trị, tiên lượng có thể rất tốt với tỷ lệ sống trên 90%.

Nguyên nhân dẫn đến ung thư gan

Xơ gan là yếu tố nguy cơ hàng đầu, là nền tảng cho khoảng 80% các trường hợp ung thư gan. Các nguyên nhân gây xơ gan, từ đó dẫn đến ung thư hóa, bao gồm:

• Nhiễm virus viêm gan B và C mạn tính: Đây là nguyên nhân phổ biến nhất gây xơ gan và ung thư gan, thường phát triển sau 20-40 năm nhiễm bệnh. Tuy nhiên, một số trường hợp nhiễm virus B hoặc C vẫn có thể mắc ung thư gan ngay cả khi chưa tiến triển thành xơ gan.
• Xơ gan do rượu: Lạm dụng rượu bia trong thời gian dài gây tổn thương gan nghiêm trọng.
• Xơ gan do nhiễm sắt (Hemochromatosis): Tình trạng cơ thể tích tụ quá nhiều sắt.

Ngoài ra, việc sử dụng thuốc tránh thai kéo dài cũng được cho là có thể làm tăng nguy cơ mắc ung thư gan, mặc dù mối liên hệ này cần được nghiên cứu thêm.

Dấu hiệu nhận biết ung thư gan

Trong giai đoạn đầu, ung thư gan nguyên phát thường không biểu hiện rõ ràng các triệu chứng. Các dấu hiệu cảnh báo thường chỉ xuất hiện khi bệnh đã tiến triển sang giai đoạn muộn, bao gồm:

• Giảm cân không rõ nguyên nhân.
• Chán ăn, ăn không ngon miệng.
• Cảm giác nặng tức hoặc có thể sờ thấy khối u ở vùng hạ sườn phải.
• Buồn nôn và nôn.
• Mệt mỏi, suy nhược cơ thể.
• Vàng da, vàng mắt.
• Đau tức vùng bụng trên.

Việc nhận biết sớm các triệu chứng này và đi khám sức khỏe định kỳ là vô cùng quan trọng để có thể phát hiện và điều trị kịp thời. Người mắc ung thư gan giai đoạn cuối thường đối mặt với nhiều khó khăn trong điều trị và tiên lượng xấu hơn.

Các biện pháp chẩn đoán ung thư gan

Chẩn đoán ung thư gan đòi hỏi sự kết hợp của nhiều phương pháp để đánh giá chính xác tình trạng bệnh. Các phương pháp phổ biến bao gồm:

Các phương pháp chẩn đoán hình ảnh

• Siêu âm ổ bụng: Phương pháp ban đầu giúp phát hiện các bất thường trong gan như khối u, nang hoặc các dấu hiệu xơ gan.
• Chụp cắt lớp vi tính (CT scan) và chụp cộng hưởng từ (MRI): Cung cấp hình ảnh chi tiết về kích thước, vị trí, số lượng khối u và mức độ xâm lấn của chúng.

Xét nghiệm máu

Các xét nghiệm máu có thể giúp phát hiện các dấu ấn ung thư như Alpha-fetoprotein (AFP). Nồng độ AFP tăng cao trong máu có thể là dấu hiệu của ung thư gan, đặc biệt ở những người có nguy cơ cao.

Việc làm xét nghiệm viêm gan B và C là rất cần thiết để đánh giá nguy cơ mắc ung thư gan.

Sinh thiết gan

Đây là phương pháp chẩn đoán xác định cuối cùng. Một mẫu mô nhỏ từ khối u gan sẽ được lấy ra và phân tích dưới kính hiển vi để xác định loại tế bào ung thư và mức độ ác tính.

Phòng ngừa ung thư gan hiệu quả

Phòng ngừa ung thư gan tập trung vào việc loại bỏ hoặc kiểm soát các yếu tố nguy cơ chính:

• Tiêm vắc xin viêm gan B: Đây là biện pháp hiệu quả nhất để phòng ngừa lây nhiễm virus viêm gan B.
• Phòng tránh lây nhiễm viêm gan C: Thực hiện các biện pháp an toàn khi tiếp xúc với máu hoặc dịch cơ thể người khác.
• Hạn chế rượu bia: Giảm thiểu hoặc ngừng hoàn toàn việc tiêu thụ rượu bia.
• Duy trì cân nặng hợp lý: Vận động thường xuyên giúp giảm lượng mỡ thừa, ngăn ngừa gan nhiễm mỡ và giảm nguy cơ ung thư.
• Chế độ ăn uống lành mạnh: Ăn nhiều rau xanh, trái cây và ngũ cốc nguyên hạt.
• Tầm soát định kỳ: Đối với những người có nguy cơ cao (mắc viêm gan B, C, xơ gan), việc tầm soát ung thư gan định kỳ (6 tháng/lần) là cực kỳ quan trọng.

Việc hiểu rõ về ung thư gan, nhận biết sớm các triệu chứng và chủ động thực hiện các biện pháp phòng ngừa là chìa khóa để bảo vệ lá gan khỏe mạnh.