Bài giảng Ung thư Gan Nguyên phát: Tổng quan và Yếu tố nguy cơ

Đại cương về Ung thư biểu mô tế bào gan (HCC)

Ung thư biểu mô tế bào gan (Hepatocellular carcinoma – HCC) là một trong những loại ung thư phổ biến nhất trên toàn cầu, đặc biệt tại châu Á và Việt Nam. Theo thống kê, ung thư gan đứng hàng thứ sáu về tỷ lệ mắc mới và thứ hai về tỷ lệ tử vong trên thế giới. Tại Việt Nam, ung thư gan liên tục giữ vị trí hàng đầu về cả số ca mắc mới và tử vong.

Tình hình dịch tễ Ung thư gan trên thế giới và tại Việt Nam

Năm 2020, ung thư gan chiếm 4,7% số ca mắc mới trên toàn thế giới với hơn 900.000 ca, trong đó nam giới chiếm tỷ lệ cao. Tỷ lệ tử vong cũng rất đáng báo động với hơn 830.000 người. Châu Á, đặc biệt là các khu vực có tỷ lệ nhiễm viêm gan B cao, ghi nhận tỷ lệ HCC cao nhất. Ngược lại, ở các nước phương Tây, rượu bia là nguyên nhân phổ biến hơn.

Tại Việt Nam, thực trạng còn nghiêm trọng hơn khi ung thư gan luôn đứng đầu các loại ung thư. Năm 2020, hơn 26.000 ca mắc mới và gần 25.000 ca tử vong đã được ghi nhận. Tỷ lệ nhiễm virus viêm gan B tại Việt Nam dao động từ 8,2-19%, là yếu tố nguy cơ hàng đầu dẫn đến HCC.

Đặc điểm dịch tễ của Ung thư biểu mô tế bào gan

HCC thường phát triển trên nền bệnh nhân mắc xơ gan. Theo các nghiên cứu mô học, HCC được cho là phát sinh từ các nốt loạn sản tiền ác tính, trải qua quá trình biệt hóa dần thành độ ác tính cao.

Độ tuổi và giới tính: Bệnh thường được chẩn đoán ở người trung niên và cao tuổi, trung bình khoảng 65 tuổi. Nam giới có nguy cơ mắc bệnh cao gấp ba lần nữ giới.

Yếu tố liên quan ở người trẻ: Tại các vùng lưu hành viêm gan B mãn tính, những người trẻ từ 20 tuổi trở lên, đặc biệt là những người bị lây nhiễm virus từ mẹ sang con, có nguy cơ cao mắc HCC. HCC cũng có thể xảy ra ở trẻ em, là loại u gan nguyên phát phổ biến thứ hai sau u nguyên bào gan.

Chỉ số Alpha-fetoprotein (AFP): Khoảng 50-75% trường hợp HCC có chỉ số AFP tăng cao. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng 20% trường hợp không xơ gan cũng có thể có AFP tăng do các yếu tố khác như độc chất từ nấm hoặc liệu pháp hormon.

Xâm lấn tĩnh mạch cửa: Tình trạng này gặp ở khoảng 1/3 số bệnh nhân HCC, đặc biệt phổ biến ở dạng thâm nhiễm lan tỏa.

Các yếu tố nguy cơ chính dẫn đến Ung thư gan

Việc xác định và kiểm soát các yếu tố nguy cơ là chìa khóa để phòng ngừa ung thư gan hiệu quả. Dưới đây là những yếu tố chính:

• Nhiễm virus Viêm gan B (HBV): Đây là yếu tố nguy cơ hàng đầu tại Việt Nam và nhiều quốc gia châu Á. Người nhiễm HBV có nguy cơ mắc HCC cao gấp 15-20 lần so với người bình thường, với nguy cơ tích lũy 5 năm khoảng 10%.
• Nhiễm virus Viêm gan C (HCV): Tỷ lệ nhiễm HCV tại Việt Nam khoảng 1-3,3%. Người nhiễm HCV có nguy cơ mắc HCC gấp 17 lần người bình thường, với nguy cơ tích lũy 5 năm lên tới 30%.
• Đồng nhiễm HBV và HCV: Tình trạng này hiếm gặp hơn (khoảng 2,7%) nhưng tiềm ẩn nguy cơ cao.
• Lạm dụng rượu bia: Uống nhiều rượu bia dẫn đến xơ gan và tăng nguy cơ HCC, với nguy cơ tích lũy 5 năm khoảng 8%.
• Viêm đường mật: Yếu tố này cũng góp phần làm tăng nguy cơ mắc bệnh, với nguy cơ tích lũy 5 năm khoảng 5%.
• Yếu tố khác:
  • Bệnh nhiễm sắc tố sắt (hemochromatosis): Nguy cơ tích lũy 5 năm khoảng 20%.
  • Nhiễm Aflatoxin: Độc tố từ nấm mốc trong thực phẩm (lạc, gạo mốc) là chất gây ung thư mạnh, đặc biệt khi kết hợp với virus viêm gan B sẽ làm tăng đáng kể nguy cơ HCC.
  • Hội chứng chuyển hóa, béo phì, bệnh tiểu đường và hút thuốc lá.
  • Các nguyên nhân hiếm gặp khác như thiếu alpha-1-antitrypsin.

Biểu hiện lâm sàng và biến chứng thường gặp

Các triệu chứng lâm sàng của ung thư gan có thể bao gồm đau bụng, sút cân không rõ nguyên nhân, vàng da, gan to, cổ chướng. Một biến chứng nguy hiểm có thể xảy ra là vỡ khối u gây chảy máu ổ bụng.

Bài giảng Ung thư biểu mô tế bào gan: Lời khuyên từ chuyên gia

Ung thư gan là một căn bệnh nguy hiểm nhưng hoàn toàn có thể phòng ngừa và phát hiện sớm. Việc hiểu rõ các yếu tố nguy cơ, tầm quan trọng của việc tiêm phòng viêm gan B, xét nghiệm định kỳ, và hạn chế các thói quen có hại như uống rượu bia, tiếp xúc với độc chất là vô cùng cần thiết. Hãy chủ động bảo vệ sức khỏe gan của bạn ngay hôm nay!